ონკო-ჰემატოლოგია
ონკო-ჰემატოლოგია მედიცინის დარგია, რომელიც სისხლის, ძვლის ტვინისა და ლიმფური სისტემის ავთვისებიან დაავადებებს - ლეიკემიას, ლიმფომასა და მიელომას შეისწავლის.
ონკო-ჰემატოლოგია ონკოლოგიისა და ჰემატოლოგიის მომიჯნავე დარგია, რომელიც სისხლწარმომქმნელი და ლიმფური სისტემის ავთვისებიან დაავადებებს შეისწავლის. ეს დაავადებები ნებისმიერ ასაკში გვხვდება - ზოგიერთი ფორმა ბავშვებშია ხშირი, ზოგიც ასაკოვან პაციენტებში. თანამედროვე მკურნალობით ბევრი მათგანი წარმატებით კონტროლდება ან სრულად იკურნება.
ძირითადი ონკო-ჰემატოლოგიური დაავადებები
- მწვავე ლეიკემია - სისხლის უჯრედების ავთვისებიანი გადაგვარება, რომელიც სწრაფ მკურნალობას საჭიროებს;
- ქრონიკული ლეიკემია - ნელა მიმდინარე ფორმა, რომელიც წლების განმავლობაში კონტროლდება;
- ჰოჯკინის ლიმფომა - ლიმფური სისტემის სიმსივნე, ერთ-ერთი ყველაზე კარგად განკურნებადი ონკოლოგიური დაავადება;
- არაჰოჯკინის ლიმფომები - ლიმფური ქსოვილის სიმსივნეების მრავალფეროვანი ჯგუფი;
- მრავლობითი მიელომა - ძვლის ტვინის პლაზმური უჯრედების დაავადება;
- მიელოდისპლაზიური და მიელოპროლიფერაციული სინდრომები - სისხლწარმოქმნის დარღვევები.
როდის მივმართოთ ექიმს
საყურადღებო ნიშნებია გახანგრძლივებული სისუსტე, კანის სიფერმკრთალე, გადიდებული ლიმფური კვანძები, ხშირი ინფექციები, ძვლების ტკივილი, ადვილად გაჩენილი სისხლჩაქცევები და დაუდგენელი ცხელება. ამ სიმპტომების უმეტესობა კეთილთვისებიან მიზეზებსაც ახლავს, თუმცა შემოწმება აუცილებელია.
დიაგნოსტიკა და მკურნალობა
დიაგნოსტიკა იწყება სისხლის საერთო ანალიზით და გრძელდება ძვლის ტვინის კვლევით, ლიმფური კვანძის ბიოფსიითა და იმუნოფენოტიპირებით. მკურნალობა მოიცავს ქიმიოთერაპიას, სამიზნე და იმუნოთერაპიას, სხივურ თერაპიას, ზოგ შემთხვევაში კი ღეროვანი უჯრედების ტრანსპლანტაციას.
ადრეული გამოვლენის მნიშვნელობა
სისხლის სისტემის დაავადებების სპეციფიკური პრევენცია არ არსებობს, ამიტომ გადამწყვეტია ადრეული გამოვლენა - პერიოდული სისხლის ანალიზი და საეჭვო სიმპტომების დროული შემოწმება მკურნალობის შედეგს მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს.
ამ გვერდზე შეგიძლიათ იხილოთ ჰემატოლოგები, ონკოლოგები და კლინიკები საქართველოში, ასევე გაეცნოთ შესაბამის მედიკამენტებსა და სტატიებს.
ხშირად დასმული კითხვები
ექიმთან ვიზიტი საჭიროა, თუ ლიმფური კვანძები 2-3 კვირაზე მეტხანს რჩება გადიდებული, გაწუხებთ ღამის უხვი ოფლიანობა, დაუდგენელი ცხელება ერთ კვირაზე მეტხანს ან 6 თვეში წონის შესამჩნევი უმიზეზო კლება. საყურადღებოა ასევე ადვილად გაჩენილი სისხლჩაქცევები, ხშირი ცხვირიდან სისხლდენა და მუდმივი დაღლილობა - პირველ ეტაპზე სისხლის საერთო ანალიზი კეთდება.
პუნქციის დროს თხელი ნემსით მენჯის ძვლიდან მცირე რაოდენობით ძვლის ტვინი იღება ადგილობრივი გაუტკივარებით. პროცედურა 15-20 წუთი გრძელდება; ნემსის შეყვანისას მოკლე, ატანადი ტკივილი იგრძნობა. მიღებული ნიმუშით დგინდება ზუსტი დიაგნოზი და დაავადების ქვეტიპი, რაზეც მკურნალობის სქემაა დამოკიდებული.
ქიმიოთერაპია ციკლებად ტარდება - მედიკამენტის მიღების რამდენიმედღიან კურსს მოსდევს 2-3 კვირიანი შესვენება, რომლის დროსაც ორგანიზმი აღდგება. ციკლების რაოდენობა დაავადებაზეა დამოკიდებული და ხშირად 4-8 შეადგენს. ყოველი ციკლის წინ მოწმდება სისხლის მაჩვენებლები, ხოლო გვერდითი მოვლენების შესამსუბუქებლად თანმხლები მედიკამენტები ინიშნება.
ბევრი მათგანი თანამედროვე მკურნალობით სრულად განკურნებადია ან ხანგრძლივ რემისიაში გადადის - განსაკუთრებით ჰოჯკინის ლიმფომა და ბავშვთა მწვავე ლიმფობლასტური ლეიკემია. ქრონიკული ფორმების ნაწილი წლების განმავლობაში კონტროლდება ტაბლეტირებული სამიზნე თერაპიით. შედეგი დიდწილად დამოკიდებულია დაავადების ტიპზე, სტადიასა და მკურნალობის დროულ დაწყებაზე.
ტრანსპლანტაციისას პაციენტს მაღალდოზირებული ქიმიოთერაპიის შემდეგ საკუთარი ან დონორის ჯანმრთელი ღეროვანი უჯრედები გადაესხმება, რომლებიც ძვლის ტვინში სისხლწარმოქმნას აღადგენს. მეთოდი გამოიყენება ლეიკემიის, ლიმფომისა და მიელომის ზოგიერთი ფორმის დროს. პროცედურის შემდეგ პაციენტი რამდენიმე კვირით სპეციალურ პალატაში რჩება, სანამ იმუნური სისტემა აღდგება.
